Wieruszów

Liege Lewi

Pierwszy pogrom Zydów w 1939roku: (żródło- artykuł Tomasza Wiśniewskiego opublikowany w nr 12-13 "słowa Zydowskiego" w 2007r.) Bóżnicę w Wieruszowie zbudowano w 1850r.nad samą rzeczką Prosną,tuż obok strategicznego mostu.I to było przyczyną tragedii,która dotknęła Zydów już na samym początku wojny. Dzieje gminy żydowskiej w Wieruszowie są dosyć charakterystyczne dla okresu przełomu XVI i XVII wieku.W tym to okresie gminy żydowskie na ziemiach Rzeczpospolitej powstawały masowo.Zydzi znależli przyjazną atmosferę do osadnictwa z racji swoich handlowych zdolności.Były wszak miejscowości,gdzie od razu pojawiły się konflikty.Tak było np.w Wieluniu,z którego Zydów wypędzono i po 1585 roku "przygarnął"ich właśnie Wieruszów. Administracyjnie należeli do gminy w Kępnie.Pierwsza pisana wzmianka o wieruszowskich Zydach pochodzi z 1600 roku.Dopiero na początku XIX wieku gmina usamodzielniła się.Rosło znaczenie tutejszych chasydów,zwłaszcza po osiedleniu się Zydów ortodoksyjnych z Góry Kalwarii i Aleksandrowa.Tuż przed wybuchem II wojny światowej mieszkało w Wieruszowie około 2300 Zydów. Podczas kampanii wrześniowej miasto znalazło się na strategicznym obszarze działań wojennych.Biwa o most i przeprawę była bardzo zacięta i krwawa.Polscy żołnierze zdołali most na Prośnie wysadzić.Broniąc strategicznego przyczółka korzystali z osłony stojącej tuż obok bóżnicy.Być może i stamtąd padały w kierunku Niemców strzały.I to między innymi stało się żródłem tragedii. Pod pretekstem,że Zydzi wspierali obronę mostu na Prośnie,specjalne komando(Einsatzgruppen)dokonało masakry.Bez sądu rozstrzelano około 50 osób,w tym 11 z rodziny Lewi,która tuż obok synagogi po prostu mieszkała .Zastrzelono kilkoro dzieci oraz kobietę w ciąży.Inne żródła powiadają,że zdarzenie miało miejsce 3 września i wśród 26 zabitych był Izrael Lewi,Abraham Lefkowicz, Moseh Mozes i Uszel Baumac. Po latach udało mi się zdobyć bezpośrednie dowody tej straszliwej zbrodni. Na zdjęciu widać zwłoki zamordowanych na zapleczu spalonej w wyniku działań wojennych bóżnicy.Zdjęcie jest datowane na 5 września 1939 roku,jednak wykonano je zapewne 2 dni póżniej.Można zatem stwierdzić,że 3 września 1939roku to właśnie w Wieruszowie miał miejsce pierwszy pogrom Zydów w trakcie kampanii wrześniowej.W wyniku działań wojennych Wieruszów,podobnie jak Wieluń ,był okrutnie zniszczony.Nieomal wszystkie budynki w rynku były spalone. 13 pażdziernika 1941 roku utworzono getto obejmujące obszar pomiedzy ulicami Dąbrowskiego,Kilińskiego i Nadrzeczną.W sierpniu 1942 roku Niemcy wywieżli mieszkańców getta do obozu zagłady w Oświęcimiu,zaś niezdolnych do pracy rozstrzelano w nocy z 26 na 27 sierpnia 1942 roku w budynku mykwy. Zdjęcia są do obejrzenia na stronie www.bagnowka.com (po wpisaniu nazwy Wieruszów i II wojna światowa). Inne żródło podaje,że 3 września 1939roku Niemcy kazali zebrać się na placu targowym 20 Zydom.Był wśród nich 64-letni Izrael Lewi.Gdy jego córka podbiegła do ojca,Niemiec ukarał ją za zuchwałość:kazał jej otworzyć usta,wsunął tam lufę pistoletu i wystrzelił.Liege Lewi padła martwa i wówczas przeprowadzono egzekucję pozostałych 20 Zydów. Tęsknię za moimi utraconymi żydowskimi sąsiadami: Liege Lewi,która zginęła tylko dlatego ,że chciała bronić ojca i że była Zydówką Jej ojcem Izraelem Lewim i całą Jego 11-osobową rodziną , Abrahamem Lefkowiczem , Mosehem Mozesem Uszlem Baumacem i pozostałymi wieruszowskimi Zydami,nieznanymi mi z nazwiska a wymordowanymi w czasie wojny. Teresa Gąsior


Autor: Teresa Gąsior


Napisz komentarz

Pola oznaczone * muszą zostać wypełnione.


If you have trouble reading the code, click on the code itself to generate a new random code.